Asfalt van wc-papier

Innovatie in de wegenbouw was lange tijd een moeizaam verhaal. De sector komt nu in beweging en ontwikkelt nieuwe producten. Een kwestie van samenwerken, kennis delen en lange adem.


Verkeerswegen van hergebruikt plastic, rubber of wc-papier. Wegen die zowel het verkeersgeluid, als de CO2-uitstoot verminderen of die licht geven en de verkeersveiligheid vergroten. Ruim een eeuw na de uitvinding van het moderne asfaltbeton in Amerika zet de wegenbouw in op een wegdek dat meer is dan alleen een glad rijoppervlak.


„Wij gebruiken de Bouwagenda als richtlijn”, zegt Peter Westra, bestuurslid van Platform Infra Noord (PIN), onderdeel van Bouwend Nederland. „Die is ingedeeld volgens thema’s, waarbinnen ook de verduurzaming van de infra valt.”


Appels met peren vergelijken


De Bouwagenda is in 2016 opgesteld door overheid, kennisinstellingen, marktpartijen en belangengroepen. Hiermee draagt de bouwsector bij aan het behalen van de Nederlandse klimaatdoelen. De agenda is ook binnen de wegenbouw van belang, omdat die sturend werkt en vernieuwing stimuleert. Waar innovatie eerder niet loonde, hoopt de sector op deze manier te anticiperen op de wensen van de overheid.


„Als je wegenbouwer bent, is de overheid je grootste opdrachtgever”, zegt Westra. „Een openbare opdrachtgever die publiek geld besteedt.” En die daarom niet happig is op experimenten zonder gegarandeerd resultaat. „Dat is ontstaan doordat ze appels met appels moest kunnen vergelijken”, licht hij toe. „Door de opdracht tot in de moertjes en boutjes exact te beschrijven, hielden ze een simpel verschil over om de gunning op te baseren: de prijs.”


En daar ligt volgens Westra precies de crux. Als alle details al beschreven zijn en alleen de prijs bepalend is, kunnen inzendingen bij een aanbesteding makkelijk met elkaar worden vergeleken. Tegelijkertijd zorgt dit ervoor dat nieuwe ontwikkelingen, bijvoorbeeld het gebruik van duurzamere en materialen, geen kans krijgen. Productontwikkeling kost immers geld, dat weer terugverdiend moet worden in opdrachten. Westra: „Als bedrijf denk je een product met toegevoegde waarde te leveren. Maar met een duurder product word je nooit de aannemer.”


Innovatiespiraal


Wat volgens Westra wel werkt is een aanbesteding uitschrijven op basis van de functie, in plaats van het product. De Aanbestedingswet van 2012 en de aanpassing daarvan in 2016 bieden daar ruimte voor: publieke opdrachtgevers kunnen verschillende criteria beoordelen volgens een puntensysteem. Vervolgens hoeft niet de prijs, maar het aantal behaalde punten leidend te zijn voor de gunning.


Anno 2019 lijkt deze ontwikkeling de innovatiespiraal van de sector te stimuleren. Zo won het Innovatieatelier, in 2015 opgezet door PIN en de drie noordelijke provincies en waterschappen, onlangs de InfraTech Innovatieprijs voor Vernieuwende Samenwerking. Ze verdienden de prijs met hun nieuwe manier van aanbesteden die uitgaat van een korte probleemstelling, in plaats van een gedetailleerde opdracht. Voor wegenbouwers een mooie kans om een vernieuwende oplossing te bieden, in plaats van slechts de laagste prijs.


Deze nieuwe manier van werken werpt zijn eerste vruchten al af. „Wij hebben recentelijk een aanbesteding van de gemeente Leeuwarden gekregen, terwijl we niet de goedkoopste waren”, zegt Piet Heslinga, directeur van Jansma Drachten BV. De gemeente wilde de inwoners van Grou zo min mogelijk tot last zijn. Om de kleine straten van het dorp niet constant met vrachtwagens te vullen, stelde Jansma Drachten BV voor al het materiaal via het water aan te voeren. „Daar hebben wij hoog op gescoord”, licht Heslinga toe.


Innoveren met lange adem


De stap naar een nauwere samenwerking brengt ook de productontwikkeling op gang. Zo legde Jansma Drachten BV in 2017 een fietspad van hergebruikt wc-papier aan op de Waddenzeedijk van Ameland. „Een opdracht van Wetterskip Fryslân, die de cellulose van het wc-papier uit de restproducten van rioolzuivering haalt”, aldus Heslinga. Een circulaire vorm van productie, die voor zowel opdrachtnemer als opdrachtgever winst oplevert.


Daaraan voorafgaand legde Jansma al enkele proefstroken aan in Friesland en Groningen. Dat is de enige manier waarop wegenbouwers nieuwe producten daadwerkelijk kunnen testen. „Stel dat wij een nieuw product voor Rijkswaterstaat willen maken”, zegt Coen Mulder, Hoofduitvoerder Asfalt van Koninklijke Sjouke Dijkstra in Leek, „dan moeten we eerst een bepaald aantal proefvlakken hebben gelegd. Voor je een product goed en wel op de openbare weg kunt presenteren ben je zo zeven tot acht jaar verder.”


Innoveren in de wegenbouw is dus een kwestie van de lange adem. Maar hoe doen bedrijven dat, als ze er niet zeker van zijn dat een product ook wordt afgenomen? Opnieuw is het antwoord: samenwerking. „Wij zijn lid van het AKC, het Asfalt Kennis Centrum”, zegt Mulder. „Daar zitten we met twaalf kleine ondernemers uit heel Nederland in. Wij investeren gezamenlijk in de ontwikkeling van nieuwe producten, die daar worden gemaakt.”


Lage temperatuurasfalt


Het AKC vormt als het ware de onderzoeks- en ontwikkelingsafdeling van de aangesloten MKB-bedrijven. Een aantal keer per jaar komen de ondernemers samen om de vorderingen te bespreken. „Dan bespreken we de laatste ontwikkelingen en kunnen we ook onze wensen kenbaar maken”, licht Mulder toe. Vervolgens gaat het AKC met deze ontwikkelingen aan de slag. De samenwerking legt de bedrijven vooralsnog geen windeieren. Het AKC ontwikkelde in de afgelopen jaren al meerdere nieuwe asfaltsoorten.


„RubberPave is een voorbeeld”, zegt Heslinga, die met Jansma Drachten BV ook lid is van het AKC. „Dit asfalt wordt deels gemaakt van oude rubberen banden. Een goede stap in het circulair produceren van nieuwe asfaltproducten.”


Een proefstrook van RubberPave ligt onder meer op de N359 bij Winsum in Friesland. Een ander voorbeeld is lagetemperatuurasfalt dat bij een lagere temperaturen geproduceerd kan worden en op die manier bijdraagt aan het ontzien van het milieu.


Mulder: „Het lagetemperatuurasfalt konden we tot nu toe in een aantal buitengebieden uitproberen. Onder meer in Leeuwarden en bij Heerenveen.” Andere aangesloten bedrijven legden stroken aan in Gelderland. „Wij proberen het door Nederland te verspreiden, zodat meer mensen er kennis van krijgen”, legt Mulder uit.


Piet Heslinga, Jansma Drachten BV, wegenbouw


Fotografie: Pepijn van den Broeke




Dit artikel verscheen op woensdag 7 februari 2019 in ons magazine NoordZ. Magazine nabestellen?


Het bericht Asfalt van wc-papier verscheen eerst op noordz.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *